Alkaloid - (arabskie alkali - potaż i gr. eidos - postać = "przyjmujący postać zasady") to azotowy związek chemiczny pochodzenia roślinnego, zawierający układy heterocykliczne z co najmniej jednym zasadowym atomem azotu. Biosynteza tych związków chemicznych oparta jest o aminokwasy. Alkaloidy wykazują zwykle silne działanie fizjologiczne. Alkaloidy dla chemii organicznej przez ponad 100 lat były przedmiotem badań strukturalnych i syntetycznych. Przykładem jest morfina, wydzielona z opium w stanie czystym już w 1813, której budowa została wyjaśniona ostatecznie dopiero w roku 1952.